یک اقیانوس سالم و با مدیریت پایدار برای تمام حیات روی زمین حیاتی است. اقیانوس آب و هوا را تنظیم می‌کند، تنوع زیستی را حفظ می‌کند و حمل و نقل، انرژی تجدیدپذیر، امنیت غذایی و معیشت میلیاردها نفر را فراهم می‌کند. اما اقیانوس با فشارهای فزاینده‌ای، از تغییرات اقلیمی و آلودگی گرفته تا از دست دادن تنوع زیستی، روبرو است که اکوسیستم‌ها را به سمت نقاط بحرانی سوق می‌دهد. در حالی که علم پتانسیل قدرتمندی برای راه‌حل‌های دگرگون‌کننده دارد، علم اقیانوس همچنان پراکنده و منزوی است.
ما از دو متخصص اقیانوس از شبکه شورای بین‌المللی علوم (ISC) پرسیدیم که چه چیزی باید تغییر کند تا اطمینان حاصل شود که علم اقیانوس می‌تواند آینده‌ای عادلانه، انعطاف‌پذیر و پایدار را رقم بزند.
نقاط بحرانی، آستانه‌هایی را نشان می‌دهند که در آنها تغییرات تدریجی ممکن است باعث تغییرات ناگهانی و برگشت‌ناپذیر در عملکرد و ثبات اکوسیستم شوند. آنها پیچیدگی و وابستگی متقابل سیستم‌های دریایی را برجسته کرده و فوریت ... موثر اکشن اقیانوسی.
همانطور که توسط توضیح داده شده است ژان پیر گتوزونقاط بحرانی در سیستم‌های اقیانوسی می‌توانند مبهم باشند. به عنوان مثال، تحقیقات او در مورد اسیدی شدن اقیانوس نشان می‌دهد که تغییرات اغلب به تدریج و بدون تغییر ناگهانی یا چشمگیر رخ می‌دهند، و این امر تعیین یک آستانه مشخص را چالش برانگیز می‌کند. اما سایر سیستم‌های اقیانوسی رفتار متفاوتی دارند. به عنوان مثال، صخره‌های مرجانی آستانه‌های مشخصی را نشان می‌دهند - فقط افزایش ۱ تا ۱.۵ درجه سانتیگراد در دمای دریا می‌تواند باعث سفید شدن مرجان‌ها شود و اگر استرس گرمایی بیش از یک یا دو هفته ادامه یابد، می‌تواند باعث مرگ و میر گسترده مرجان‌ها شود و کل اکوسیستم را تهدید به فروپاشی کند. در سال ۲۰۲۴، اقیانوس ... چهارمین رویداد جهانی سفیدشدگی مرجان‌ها از سال ۱۹۹۸ – یادآوری آشکاری از اینکه چقدر به فروپاشی بالقوه اکوسیستم نزدیک هستیم. اما از آنجا که همه اکوسیستم‌ها نقاط عطف مشخصی را نشان نمی‌دهند، اقدامات پیشگیرانه، علمی و به موقع در اقیانوس برای جلوگیری از آسیب‌های ناخواسته و بالقوه برگشت‌ناپذیر ضروری است.
فراتر از سیستم‌های بیوفیزیکی، نقاط بحرانی می‌توانند در سیستم‌های اجتماعی-اکولوژیکی نیز رخ دهند که از تعامل فشارهای محیطی، اقتصادی و اجتماعی ناشی می‌شوند. لورا پریرا از این تغییرات به عنوان «تغییرات رژیم» یاد می‌کند - اختلالاتی که ممکن است کاملاً برگشت‌ناپذیر نباشند، اما بهبودی در آنها اغلب کند، دشوار یا در بازه‌های زمانی مرتبط با سیاست بعید است. انقراض شیلات ماهی کاد در اقیانوس اطلس در دریای شمال چنین تغییری را نشان می‌دهد - بهره‌برداری بیش از حد و تغییرات اقلیمی، سیستم را به سمت وضعیت تخلیه‌ای سوق داده است که در آن جمعیت ماهی کاد برای بازیابی با مشکل مواجه شده‌اند. با این حال، اگر به درستی پیش‌بینی شود، این پویایی‌ها گاهی اوقات می‌توانند فرصتی برای اقدام نیز فراهم کنند. این موضوع با مثالی نشان داده شده است. حکومتداری تحول‌آفرین شیلات شیلی پس از آشفتگی سیاسی و فروپاشی ذخایر منابع.
تشخیص و واکنش به این نقاط بحرانی - چه زیست‌محیطی و چه اجتماعی - بسیار مهم است. همانطور که گتوزو به ما یادآوری می‌کند، مخاطرات بسیار زیاد است: اقیانوس از اکوسیستم‌ها، اقتصادها و میلیاردها زندگی پشتیبانی می‌کند. اگر یک کشور بود، اقتصادش رتبه پنجم جهان را داشت.
چه به زیبایی طبیعت اهمیت بدهید و چه ندهید، باید به خدمات بی‌شماری که ارائه می‌دهد اهمیت دهید. تخمین زده می‌شود که اقتصاد اقیانوس سالانه ۲.۶ تریلیون دلار ارزش داشته باشد. اگر اقیانوس یک کشور بود، پنجمین اقتصاد بزرگ جهان می‌شد.
پیچیدگی و به هم پیوستگی سیستم‌های اقیانوسی، رویکردهای پراکنده و مجزا به علوم اقیانوسی را در پرداختن به چالش‌های اقیانوسی ناکارآمد می‌کند. وقتی رشته‌ها و مؤسسات به صورت جداگانه فعالیت می‌کنند، توانایی ما برای توسعه راه‌حل‌های جامع تضعیف می‌شود - و حتی می‌تواند ناخواسته به جای جلوگیری از تخریب اقیانوس، به آن دامن بزند. با توجه به فشارهای فزاینده بر اکوسیستم‌های دریایی، تغییر از رویکردهای پراکنده به رویکردهای یکپارچه در علوم و مدیریت اقیانوسی هرگز تا این حد ضروری نبوده است.
ژان پیر گاتوزو به چشم‌انداز پراکنده‌ی حاکمیت جهانی اشاره می‌کند که در آن مسائل مربوط به اقیانوس‌ها به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می‌گیرند: آب و هوا تحت کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC)، تنوع زیستی تحت کنوانسیون تنوع زیستی (CBD)، کشتیرانی از طریق سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) و شیلات تحت سازمان تجارت جهانی (WTO). اما اقیانوس یک سیستم وسیع و به هم پیوسته است. او استدلال می‌کند که UNOC-3 بستری نادر و حیاتی برای کشورها فراهم می‌کند تا با چالش‌های به هم پیوسته به شیوه‌ای جامع و هماهنگ مقابله کنند و نهادها، بخش‌ها و رشته‌ها را برای راه‌حل‌های یکپارچه‌تر و مؤثرتر به هم پیوند دهند.
این چندپارگی در خود علم اقیانوس نیز وجود دارد. پریرا هنگام مطالعه سیستم‌های غذایی در کیپ غربی آفریقای جنوبی، با توجه به اینکه فرآیندهای اقیانوسی تا چه حد عمیقاً معیشت ساحلی، اکوسیستم‌ها و امنیت غذایی را شکل می‌دهند، تفکیک دینامیک‌های زمینی و دریایی را غیرممکن یافت. با این حال، بسیاری از مدل‌ها و سیاست‌های علمی هنوز این سیستم‌ها را جداگانه در نظر می‌گیرند. این امر توانایی ما را در تقویت تاب‌آوری و ایجاد تحولات عادلانه و پایدار تضعیف می‌کند.
علم پایداری از خودِ پرسش آغاز می‌شود، نه از رشته‌ی علمی. راه‌حل‌های چالش‌های جهانی، پیچیده، ارزش‌محور و نیازمند نظام‌های دانشی متفاوتی هستند.
پریرا از دانشمندان می‌خواهد که به جای اینکه بپرسند مشکل به کدام حوزه تعلق دارد، بپرسند برای حل آن به چه تخصصی نیاز است. پذیرش روایت‌های متنوع به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر علم، برای پیمایش پیچیدگی چالش‌های اقیانوس ضروری است. به همین دلیل است که علم باید با ارزش‌ها، قدرت و پیچیدگی درگیر شود و از پلتفرم‌هایی برای تفکر غیرخطی و تحول‌آفرین پشتیبانی کند. همچنین مستلزم تأمل در مورد جایی است که به سمت آن در حال تغییر هستیم - و سیستم‌های ارزشی که زیربنای آن آینده‌های تصور شده هستند.
نکته مهم این است که علم خوب می‌تواند در عین تأثیرگذاری، دقیق نیز باشد. پریرا خواستار شفافیت بیشتر در مورد فرضیات پشت سوالات علمی و رویه‌های بازاندیشانه‌تری است که اعتماد عمومی را ایجاد کرده و دیدگاه‌های متنوع را دعوت می‌کند.
با این حال، ممکن است هنوز سیستم‌های علمی و تأمین مالی سنتی برای پشتیبانی از این نوع کارهای میان‌رشته‌ای و راه‌حل‌محور طراحی نشده باشند. با این حال، اقیانوس دقیقاً به دلیل ارتباط تنگاتنگش با سیستم‌های اجتماعی و زیست‌محیطی، فضایی ایده‌آل برای آزمایش این مدل است.
غلبه بر چالش‌های اقیانوس مستلزم از بین بردن موانع موجود در علم و حکومتداری و پر کردن شکاف بین دانش و سیاست است.
ما به عنوان دانشمند، باید صادقانه مشکلاتی را که اکوسیستم‌ها با آن مواجه هستند توصیف کنیم، اما همچنین مسئولیت داریم که راه‌حل‌ها را بررسی کنیم و گزینه‌ها و توصیه‌هایی را به سیاست‌گذاران ارائه دهیم. علم، اگرچه سیاسی نیست، اما پایه و اساس حقیقت است. باید در سیاست برای خدمت به مردم مورد استفاده قرار گیرد. – ژان پیر گاتوزو
گاتوزو بر نیاز به علم برای هدایت راه‌حل‌ها و اطلاع‌رسانی در تصمیم‌گیری‌ها تأکید می‌کند. او به اوایل دهه ۲۰۰۰ اشاره می‌کند، زمانی که جمعیت ماهی تن قرمز در دریای مدیترانه به دلیل صید بی‌رویه در حال کاهش بود. شواهد علمی از سهمیه‌بندی‌های اعمال شده توسط اتحادیه اروپا و نهادهای شیلات منطقه‌ای خبر می‌داد و امروزه، ذخایر ماهی تن قرمز بهبود یافته و به امنیت غذایی منطقه‌ای کمک می‌کند.
به همین ترتیب، نهنگ‌های گوژپشت پس از ... در اقیانوس آرام دوباره به حالت عادی بازگشته‌اند. ممنوعیت شکار در سال ۱۹۸۶ توسط کمیسیون بین‌المللی شکار نهنگ، و در دلتای مکونگ ویتنام، درختان حرا که در طول جنگ نابود شده بودند توسط جوامع محلی احیا شدند و اکنون کربن را به اندازه جنگل‌های دست‌نخورده ذخیره می‌کنند و در عین حال دفاع طبیعی در برابر طوفان‌ها و سونامی‌ها را فراهم می‌کنند.
با این حال، اغلب اوقات، دانشمندان بیش از حد بر عدم قطعیت تأکید می‌کنند که در کنار سایر عوامل، مانعی برای ادغام مؤثر علم و سیاست ایجاد می‌کند. گاتوزو تأکید می‌کند که سیاست‌گذاران هنگام تصمیم‌گیری به دنبال قطعیت و اطلاعات عملی هستند. بنابراین، او از دانشمندان می‌خواهد که یافته‌ها را با اطمینان بیشتری ارائه دهند و بر مزایای ملموس، به ویژه مزایای کوتاه‌مدت، تمرکز کنند تا توجه سیاست‌گذاران را جلب کنند.
برای چالش‌های فوری و در مقیاس بزرگ، انتظار برای قطعیت کامل می‌تواند به معنای تأخیر خطرناک باشد. ما از قبل به اندازه کافی می‌دانیم که اقدام کنیم. به خصوص در مورد مسائل محوری UNOC-3 - مانند تنوع زیستی، آب و هوا، منابع دریایی و آلودگی پلاستیک - حتی 70٪ قطعیت باید برای تصمیمات سیاسی کافی باشد. - ژان پیر گتوزو
از آنجایی که گاتوزو همچنان در مورد میزان توانایی یا تمایل سیاست‌گذاران برای تعامل معنادار با پیچیدگی‌های علمی تردید دارد، از یک فرآیند دو مرحله‌ای حمایت می‌کند: دانشمندان با مشاوران فنی و واسطه‌های مورد اعتماد تعامل می‌کنند که می‌توانند بینش‌های کلیدی را در قالب‌های قابل فهم‌تر به تصمیم‌گیرندگان منتقل کنند.
او به کنفرانس COP25 اشاره می‌کند، جایی که او و دیگر دانشمندان گزارش ویژه هیئت بین دولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) در مورد اقیانوس و یخ‌کره را برای حضاری متشکل از ۳۰۰ نماینده که ساعت‌ها با دقت گوش می‌دادند، ارائه کردند. این کنفرانس گواهی بر این بود که علم می‌تواند وقتی از طریق پلتفرم‌های معتبر به اشتراک گذاشته شود، طنین‌انداز شود. گاتوزو همچنین بر لزوم یک هیئت جهانی سیاست‌گذاری علمی اقیانوس، مشابه IPCC، اما متمرکز بر راه‌حل‌ها، تأکید می‌کند. او تأکید می‌کند که هیچ سازوکاری بهتر از همکاری چندجانبه برای اطمینان از حفاظت و تقسیم عادلانه منافع اقیانوس وجود ندارد.
سازمان‌هایی مانند IPCC و IPBES اعتبار دارند و در برقراری ارتباط با سیاست‌گذاران مؤثر هستند. نکته کلیدی این است که علم را تضعیف نکنیم، بلکه آن را از طریق پلتفرم‌های معتبر و جاافتاده‌ای که پلی بین دنیای فنی، علمی و سیاسی ایجاد می‌کنند، منتقل کنیم. - ژان پیر گتوزو
پریرا موافق است - دانش علمی باید بهتر منتقل شود تا برای سیاست‌گذاران قابل دسترس و قابل اجرا باشد، اما بدون اینکه ظرافت‌های آن از بین برود. او نسبت به تمایل به کاهش پیچیدگی علمی به یک نکته‌ی کوتاه هشدار می‌دهد و تأکید می‌کند که چالش‌های پیچیده نیازمند رویکردهای ظریف و مبتنی بر مکان هستند.
از ما نخواهید که پیچیدگی‌ها را ساده کنیم. یاد بگیرید که با تصمیمات آشفته و مبتنی بر ارزش کار کنید. علم در حال تکامل است. اکنون زمان آن رسیده است که سیاست‌گذاران در نیمه راه با ما همراه شوند. – لورا پریرا
پریرا و گاتوزو واضح می‌گویند: تبدیل علوم اقیانوسی برای پاسخگویی به چالش‌های امروز به معنای پذیرش میان‌رشته‌ای بودن، فراگیری و تعامل جسورانه و مطمئن است. پیچیدگی اقیانوس نباید به عنوان مانعی برای اقدام تلقی شود، بلکه باید به عنوان فراخوانی برای بازنگری در نحوه انجام و استفاده از علوم اقیانوسی تلقی شود. به همین دلیل است که UNOC-3 می‌تواند یک نقطه عطف واقعی باشد، علم یکپارچه و بین رشته‌ای را هدایت کند و همکاری چندجانبه‌ای را که برای جلوگیری از عبور از نقاط بحرانی تهدیدکننده اکوسیستم‌های اقیانوسی نیاز داریم، تقویت کند.
عکس از پاول فلتن سور می Unsplash
بیشتر بخوانید درباره مذاکرات پیمان آلودگی پلاستیک در آستانه تغییر
بیشتر بخوانید درباره جایزه Frontiers Planet، دوره پنجم - مهلت ارسال آثار تا ۱ نوامبر ۲۰۲۶
بیشتر بخوانید درباره فراخوان مشارکت: پیمان جهانی آلودگی پلاستیک | مهلت: ۲۳ اکتبر
